Ils viennent donner raison aux gauchistes qui accusent les défenseurs du libre marché d'être contre le socialisme pour les pauvres, mais pour le socialisme lorsque ça favorise les riches.

Martin Masse à propos du plan de sauvetage des banques états-uniennes.

(Photo : faisalee)

Ajout :

Vu à l'instant sur le blogue de Martin Petit :

Aussi, sur l'échiquier politique, que nous caractérisons habituellement par l'antagonisme gauche-droite, ils ne veulent pas se situer d'un côté ou de l'autre, car ils considèrent que la gauche et la droite « ne sont plus que les deux revers de la même médaille étatiste. » Donc, ils veulent se distinguer comme étant « la seule véritable alternative : d'un côté, les étatistes de gauche et de droite; de l'autre, les défenseurs de la liberté, de la prospérité et de la civilisation. » Ce qu'il y a de clair, c'est que les libertariens sont contre l'interventionnisme de l'État et des groupes corporatistes, pour une implication citoyenne basée sur la responsabilité.

Sur le même site, dans un autre texte (qui se retrouve sur la même page que celle citée plus haut), « Cinq attitudes libertariennes essentielles », l'auteur Martin Masse dresse une liste, dont il élabore chaque point, qui résume bien cette philosophie :

1- assumer ses choix et cesser de rejeter la responsabilité de ses actions sur les autres
2- voir l'aventure humaine avec optimisme
3- refuser de s'en remettre à des abstractions collectives
4- viser une amélioration constante à long terme plutôt qu'une perfection statique à court terme
5- être tolérant et accepter la diversité

Voilà pour la présentation, maintenant la critique. En soi, il serait presque trop facile d'adhérer à ce système de pensée, car il est logique et répond même à la plupart des questionnements actuels si on le regarde seulement en surface. Il pourrait rallier une bonne partie de la population puisque son but est de nous débarrasser de la connivence entre l'État et les groupes d'intérêt, phénomène qui éloigne de plus en plus le peuple des considérations politiques. Par contre, après l'avoir examiné plus attentivement, il est utopique de penser que la société pourrait s'adapter rapidement à un système de la sorte : pour cela, il faudrait occulter l'histoire, remettre les pendules à l'heure au niveau socio-économique; en somme, repartir à neuf. Et cela est impossible, car à mon sens l'inégalité déjà présente se creuserait davantage, étant donné que l'implication citoyenne n'est pas de mise dans notre monde corporatiste et antidémocratique, où le conformisme est roi.

Personnellement, je pourrais vivre dans un système semblable, car je suis assez confiant de mes capacités d'adaptation, mais je ne crois pas que tout le monde pourrait suivre, même que plusieurs tomberaient encore plus bas qu'ils ne le sont maintenant si les libertariens étaient au pouvoir dans un avenir rapproché. La scission entre les individus et l'État a déjà trop fait de dégât pour que la responsabilité citoyenne soit bien exercée maintenant, à froid, par tous : il nous faudra un filet encore longtemps et beaucoup de travail à faire auprès de la population pour qu'elle reprenne goût à la démocratie. Et ce serait malheureusement l'égoïsme qui primerait si les individus étaient laissés à eux-mêmes aujourd'hui : le constat actuel sur les comportements irresponsables des automobilistes en est un bon exemple à mon avis.

Donc, la solution libertarienne est trop statique, trop extrémiste pour moi qui pense aux répercussions à court terme (et à long terme aussi bien sûr...). Je crois que la société idéale ne pourrait s'appuyer sur un seul dogme, car les individus sont trop dissemblables : le système se devrait d'être toujours malléable, équilibré. Et cette philosophie, même dans son équilibre (implicitement centriste, par son rejet de la gauche et la droite) n'est pas équilibrée, puisqu'elle n'est pas relative et repose sur un monde rêvé où les individus n'ont que des qualités, où l'optimisme serait un idéal partagé par tous.

Si la liberté individuelle est la valeur fondamentale, qu'est-ce qu'on fait avec les défauts des individus? Comment la société pourra freiner la cupidité, l'égoïsme qui caractérise déjà les comportements de l'élite économique? Et si l'État est réduit au maximum et que le secteur privé prend le contrôle de tout le reste, qu'est-ce qui nous assurera que le facteur humain ne deviendra pas encore plus secondaire qu'il ne l'est aujourd'hui? Je le répète encore, mais c'est de l'équilibre qu'il nous faut entre l'État et les citoyens.

Aussi, leur diabolisation de l'État est compréhensible dans le contexte actuel, et je la partage. Mais si l'État était vraiment une extension de notre individualité, basé sur les forces vives de chacun, leur critique, et surtout leur dogme, ne tiendrait pas la route. C'est la corruption actuelle qui lui donne sa légitimité. En réexaminant la thèse libertarianiste, alors que l'on expulse momentanément le parasite corporatiste de l'appareil étatique, il apparaît clairement que l'idée d'abandon de l'État comme régulateur et filet social serait une erreur monumentale pour les mêmes raisons que j'ai décrites plus haut.

Pourtant, après avoir discuté et débattu avec certains libertariens sur leur blogue, j'ai bien vu que leur philosophie est noble, et qu'elle tend vers le bien-être de la communauté. Par contre, elle est peut-être trop optimiste, justement, et j'irais même jusqu'à dire qu'elle se rapproche de la pensée magique : leur position sur la charité privée au détriment d'une concertation étatique sur la pauvreté est fortement utopiste à mon humble avis. Si on laisse le choix aux riches de partager, ils ne le font qu'en minorité alors qu'il faudrait qu'ils le fassent en majorité, et je n'ai pas besoin de donner d'exemple pour le prouver... Peut-être que si dans une société où tous les individus étaient éduqués globalement à leur juste valeur, selon leur capacité, où les superstitions seraient disparues, où la science médicale et le système de santé serait axé sur la prévention, où l'économie serait au diapason avec les vrais besoins de la population (sans création de besoins artificiels pour nourrir la production), où l'environnement serait considéré avec le plus grand des respects, il y aurait place pour un système comme celui-là. Pas avant.

Pour l'instant, je pense qu'il faut collectivement laisser une grande place au dynamisme que provoquent les libertés individuelles, tout en se dotant d'une « assurance tout risque » que prendrait en charge un État vraiment démocratique. Donc, en conservant un système public fort qui regrouperait le bien commun — soit les domaines reliés à la santé, à l'éducation fondamentale (et à tous les domaines de la connaissance, ceux qui ne concernent pas la technique), à l'aide à la famille et à des mesures d'aide aux gens en difficulté, aux relations de travail (dans le but de rendre caduc les différents syndicats, afin de faire profiter de meilleures conditions possibles à tous les travailleurs), entre autres — et en laissant les individus (donc le privé) s'occuper du reste — entre autres l'économie, les biens de consommation (incluant tous les alcools...), la culture de masse, toute éducation qui sert seulement aux besoins de main-d'oeuvre des entreprises — selon des règles justes et équitables qui seraient assujetties le plus possible au bien-être de la collectivité.

Si la responsabilité est une valeur importante pour les libertariens, il faudra aussi qu'ils la confrontent à la responsabilité des autres, tant que l'idéologie ne pourra prendre sa vraie place, dans une société à sa mesure. C'est en faisant la promotion de l'éducation citoyenne de base et en l'instaurant ensuite pour tous que la responsabilité deviendra importante pour tous les individus. Car je crois que l'individualisme, la liberté individuelle acquise sans préparation aurait tendance à se transformer facilement en égocentrisme, je le répète. Et l'égocentrisme est bien le contraire de l'humanisme.

John Perkins werkte verdekt voor de NSA door als economische huurmoordenaar (consultant)  onder de vlag van grote Concultancy firma's zoals M.A.I.N. en Bechtel Group Inc. te opereren. Hij werd naar ontwikkelingsgebieden uitgezonden om daar economische berekeningen te maken van investeringsprojecten die het land welvaart en voorspoed zou moeten brengen. Ironisch genoeg betreft het hier steeds landen die in het bezit zijn van olievelden of andere ecomisch belangrijke resources zoals Panama met haar Panamakanaal.

Deze investeringsprojecten op het gebied van infrastructuur en energievoorziening worden door instanties als de Wereldbank en het IMF gefinancierd en exclusief door Amerikaanse contractors uitgevoerd. De ROI (Return on Investment) berekeningen worden consequent opgeschroefd waardoor het te ontwikkelen land onvermijdelijk in een schuldpositie belandt. Amerika kan vervolgens hun "pound  of flesh' opeisen door voorwaarden aan de desbetreffende regeringen te stellen. Hierdoor breidt Amerika de invloed op de wereldpolitiek verder uit en dienen de economisch geholpen regeringen als marionetten van het Amerikaanse regime.

John Perkins beschrijft deze wijze als "The Global Empire" of de "Corporatocracy". Corporatocracy is een neologisme dat synoniem staat voor overheden die bijna uitsluitend werken voor de belangen van het bedrijfsleven en de grotere belangen (zoals de bevolking, het millieu) als onbelangrijk bestempelen. In zijn onthullende boek: Confessions of an Economic Hit Man verteld hij uit eerste hand zijn ervaringen als Economic Hitman.

Persoonlijke mening:

Het boek heeft mij wakker geschut. regelmatig lees ik wel iets over conspiracy op het web, of wordt er weer eens in de media geroepen dat we allemaal worden verdoofd door de globale indoctrinatie van Alumni's die als schaduwregeringen achter de schermen van kabinetten opereren.

Als je John zijn verhaal leest, beginnen dit soort theorien toch wel wat meer invulling te krijgen. Zo zou Venezuela (wederom een olierijk land) nipt aan een invasie zijn ontsnapt doordat Amerika zijn handen vol had aan Irak en Afghanistan. Chavez weigert om naar de pijpen van de Bush regering te dansen en nationaliseert  in een rap tempo alle olie belangen in zijn land. Dit is trappen tegen het zere been van Bush. Soortgelijke anti Corporatocracy acties zijn in Zuid-Amerika (lees: Nicaragua, Panama en Equador) met aanslagen op presidenten (door de Jackhals; CIA) en militair geweld de kop ingedrukt. Het is slechts een kwestie van tijd totdat Chavez van het toneel wordt geveegd. Wellicht kan Iran ditmaal als uitstel van executie dienen?!

Het land van de vrijheid lijkt bereid om een hoge prijs te willen betalen voor de controle op hun belangen. Ze gaan in het verhaal van John lettterlijk over lijken. Het is de vraag hoe lang het Amerikaanse volk het nog pikt dat hun regering, uit naam van de collectieve idealen (land of the free, home of the brave) deze geopolitiek kunnen bedrijven. Een fractie van het oorlogsbudget voor Irak was reeds genoeg geweest om de honger in de wereld te stillen, daklozen een onderkomen te bieden en een ieder te voorzien in schoon drinkwater. 

Volgens voormalig Amerikaans VN-ambassadeur John Bolton zal Israël vrijwel onmiddellijk Iran aanvallen als de Barack Obama de Amerikaanse verkiezingen in november wint. De aanval zal in ieder geval vóór Obama's inauguratie op 20 januari 2009 plaatsvinden. Wat een mazzel voor Chavez!

Pour décrocher certains types d'emplois, le bilinguisme est essentiel dans la région de Montréal. C'est le cas notamment des emplois en administration et en informatique, a signalé M. Kachani. Il faut aussi noter la présence de nombreuses filiales de compagnies américaines où la connaissance de l'anglais est bien vue.

Je me demande bien si le gros noeud du problème du bilinguisme mur-à-mur qui est demandé au Québec, surtout à Montréal, vient de là. Je suis bien d'accord que la connaissance de l'anglais soit un plus pour quiconque, mais si ça vient d'un caprice corporatiste, où par exemple le grand patron veut pouvoir parler en anglais à tous ses employés, sans exception, ça me semble discutable : c'est du totalitarisme « soft », mais cela en est quand même!

Le Québec est francophone, l'État offre des cours de français dans les écoles et aux immigrants fraîchement arrivés. Il offre aussi des cours de base en anglais pour tous (qui permettent à peine de se débrouiller...) dans les institutions d'enseignements, ce qui est bien sûr réservé aux gens ayant grandi ici, c'est la logique même : on ne peut pas être à deux endroits en même temps... Au-delà de ça, l'anglais est la langue commune pour tout le monde dans le monde, je ne vois pas pourquoi on ne paierait pas alors des cours d'anglais avancés pour toute la population du Québec si c'est si essentiel.

Mais avec la phrase plus haut, je doute fortement que le bilinguisme dans le marché du travail soit essentiel au point où on semble vouloir nous le faire croire, surtout dans l'optique où une francisation totale du monde du travail serait possible, avec un peu de volonté politique...

Solidarisme: van het individu, over de maatschappij, naar de wereld

Het solidarisme erkent het bestaan van individuen in de maatschappij en erkennen dat er individuele verschillen zijn tussen alle mensen. De mens is dan ook niet gelijk, reeds van voor de geboorte verschillen wij van elkaar. Elk individu heeft zijn eigen wil, zijn eigen manier om naar de wereld te kijken en zijn eigen gedachtenpatroon om de dingen die hij ervaart te ordenen in zijn gedachten (cfr. Kant). Maar het individu staat niet alleen in de wereld, het individu leeft in een gemeenschap en zal zich daar dan ook vanzelf in engageren. De mens is immers een groepswezen. Sterker nog; wilt het individu zichzelf ten volste kunnen ontplooien en ten volste zijn eigen bestaan kunnen ervaren, dan zal het individu zich moeten engageren in de gemeenschap. Wij bepalen immers niet alleen wie wij zijn, voor het grootste gedeelte bepaalt onze omgeving hoe wij denken. Het individu definieert zichzelf door interactie met de rest van de gemeenschap; “In welke mate verschil ik van de rest?”, “In welke mate kom ik overeen met de rest?”, etc...

Met welke gemeenschap associeert het individu zich dan? Volgens de liberale visie zal het individu zich enkel associeren met de andere individuen waarbij hij een eigen baat zou kunnen hebben. Zo zou bv de boer zich associëren met de molenaar omdat de boer zijn graan kan verkopen aan de molenaar. Marxisten denken dan weer dat het individu zich enkel met zijn eigen klasse zou associeren en dat volkeren niet bestaan. Beiden gaan er dus vanuit dat de mens enkel op een economische manier denkt en enkel een productiefactor is. Solidaristen geloven echter in de grotere dingen van de mens. Wij zien de mens als een scheppend wezen, waar economie slechts een resultaat van is. Solidaristen gaan ervanuit dat de individuele mens zich op de eerste plaats zal associëren met andere individuen die eenzelfde etno-culturele achtergrond hebben. Als men vanuit het individu vertrekt, kan men de maatschappij in lagen bekijken. Helemaal beneden zit het individu, de laag erboven is het gezin, daarboven de mensen in je dagelijkse omgeving (vrienden, verdere familie), daarboven het volk, etc... Ook al zijn wij allemaal individueel verschillend, toch vallen wij allemaal onder de grote gemene etno-culturele deler “volk”.

Als morgen immers de staat ineen zou storen en iedereen aan zijn eigen lot wordt overgelaten, zullen de mensen opnieuw beginnen bouwen aan een maatschappijke ordening. Deze maatschappelijke ordening zal volgens die lagen verlopen, om uiteindelijk terug staatsverbanden te vormen rond het etno-culturele begrip “volk”. De solidaristische visie op de mens is dan ook de natuurlijke, de organische, visie die de mens niet in een kunstmatig verband, gebaseerd op economische verdelingen, wilt laten samenleven, maar in een verband dat eigen is aan de mens. Het solidaristische volksnationalisme ijvert niet voor het terugkeren naar een samenlevingsverband waarbij de heer over zijn lijfeigenen regeert, maar wil een natuurlijke vanzelfsprekenheid, aangepast aan de moderne menselijke maatschappij, terugbrengen in onze huidige ontwrichte samenleving.

Corporatisme: samen sterker, samen de toekomst tegemoet

De economische vleugel van het solidarisme is het corporatisme en gaat net zoals het solidarisme uit van de natuurlijke maatschappijordening. Doordat de mens ongelijk is van nature, zijn er ook economische verschillen. Er zijn werkgevers en werknemers, waarbij de éne vooral kapitaal en de andere vooral arbeid inbrengt (om het even simplistisch voor te stellen). Marxisten willen die verschillen vernietigen en een “dictatuur van het proletariaat” (de werknemers) installeren. Zijn zien de toekomst in de vernietiging van een groot deel van de bevolking en ik ben nogal zeker dat ik niet moet vertellen wat het resultaat is geweest toen men het wou invoeren (denk maar aan Stalin, Mao, ec...). Liberalen daarentegen willen alles loslaten en alle vormen van staatsinterventie terugschroeven. Het resultaat daarvan is een economische slavernij die ons beelden oplevert zoals in het boek, en de film, Daens. Als men de markt volledig vrijlaat, creëert men enkel een maatschappij van zéér rijken en zéér armen. Haat en nijd tegenover de eigen volksgemeenschap is daar het enige resultaat van.

Solidaristen gaan dan ook uit van verzoening tussen de verschillen in de eigen volksgemeenschap. De economie is immers een product van de mens en aangezien de mensen niet gelijk zijn, moet men er dan ook vanuit gaan dat ook in de economie er ongelijkheden zijn en altijd zullen zijn. Het is dan ook aan de staat om de ongelijkheden niet volledig weg te werken, want dat is onmogelijk, noch om de “vrije markt” dat te laten oplossen, dat leidt immers tot nog meer misie, maar om die ongelijkheden te verzoenen. Vakbonden en werkgevers kunnen op economisch vlak dan wel tegengestelde belangen hebben van tijd tot tijd, op het volksnationaal vlak hebben zij een overkoepelend nationaal belang. Werkgevers dienen als een goede huisvader te waken over het welzijn van hun werknemers, zonder daarbij in paternalistische toestanden te belanden. Werknemers dienen hun volste inzet te geven bij hun arbeid, zonder daarbij het slachtoffer te worden van uitbuiting.

Het corporatisme wilt dan ook de belangen van beide groepen naast elkaar leggen en een realistisch compromis, waar beiden zich in kunnen vinden, bereiken. Werkgevers hebben immers baat bij werknemers met een degelijke koopkracht voor hun producten te kopen. Werknemers hebben baat bij werkgevers die economische initiatieven nemen en streven naar innovatie.

Conclusie

We kunnen dan ook gerust stellen dat het solidarisme een maatschappijvisie is die niet zonder het volksnationalisme kan. Beiden vullen elkaar aan op een mate dat het beter is om te spreken van een volksnationaal-solidarisme. Zonder het geloof dat mensen zich automatisch volgens etno-culturele kringen zullen organiseren, kan men geen solidarist zijn. Zonder het geloof dat de economie ten dienste moet staan van de mens en niet omgekeerd, kan men geen echt volksnationalist zijn. Men kan dan ook geen volksnationalistische solidarist zijn, noch een solidaristische volksnationalist, maar men moet een volksnationaal-solidarist zijn. In solidaristische organisaties zijn beiden immers zodanig met elkaar versmolten dat het éne niet meer zonder het andere kan bestaan.

Het is dan ook nodig om ons gedachtegoed te verspreiden, tot in de hoogste regionen van de macht. Want wat zullen we doen als er geen concreet uitgewerkt socio-economisch programma klaarstaat wanneer we onze staatskundige doelen (onafhankelijk Vlaanderen en uiteindelijk Dietse eenheid) bereiken? Verder rommelen in de marge, een klein-België creeëren? Nee, wij hebben nood aan een groter ideaal, een groots project, een volksnationaal-solidaristisch project!

Yves Pernet
Sciptor NSV! 2007-‘08
Verschenen in Revolte in het najaar van 2007

La civilisation a fait de nous des monstres, suceurs de plaisirs et d'habitudes contre nature. Et je suis bien sûr du nombre, même si mon auguromanie (addiction au bonheur — ah! le bonheur d'inventer des néologismes!) me semble très modéré en présence des us et coutumes de mes concitoyens que j'observe du bas-fond de mon laboratoire virtuel. En Afrique c'est le sida qui fait des ravages, ici c'est l'auguromanie qui nous fait tourner en rond en nous clouant seulement un pied!

J'accuse donc les meneurs d'avoir mené la barque à leur image, celle de la rapidité, de la facilité, enveloppés des habits clinquants en or transmués en cravates multicolores, enserrés dans un carcan qui vient le moins possible de chez Moores... Et le mimétisme propre au peuple, par définition consensuel au niveau domestique, a bien fait le reste du travail. Nous voilà heureux d'être malade!

Aussi, je les accuse surtout d'avoir sauté par-dessus toute considération de risque extérieur : le plomb, le bisphénol A, les colorants artificiels, etc., qui parcoure le sang des enfants est une abstraction tant et aussi longtemps qu'un graphique à la baisse ne vient pas les secouer; l'abstraction étant hautement attractive dans les sphères éconocentriques. Ce sont les contrecoups, les effets secondaires de notre accoutumance, comme des plaques d'eczéma, et il semble que nous sommes loin d'en prendre note : ça nous pique à peine...

Tiens, pendant que j'y pense, est-ce que la famine mondiale actuelle serait un assez gros coup de réalité pour réveiller les dormeurs toute catégorie, ou le coup est carrément calculé dans ses moindres détails?

Avouez que ça serait assez incroyable, d'une invraisemblance à m'octroyer le titre de grand gourou du conspirationnisme pour avoir pensé que sciemment des groupes ont provoqué ce qui pourra être considéré dans le futur comme étant un génocide sans commettant direct, un crime contre l'humanité corporatiste, un laisser-faire idéologique. Mais comment réagir à toute cette misère provoquée quand on est auguromane, atteint de la première maladie psychologique occidentale, qui commence déjà à faire des ravages du côté chinois et indien, donc pris dans le tourbillon du bonheur le plus facile à obtenir, celui qui s'achète avec des devises?

Pour moi, ce billet est un pas de plus vers la guérison et le premier signe de guérison est bien sûr de se savoir atteint.

Mais une dernière question : pensez-vous l'être et à quel degré?

(Photo : WayneMethod)

Een recente uitkomst van een studie van de Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) roept op tot een 'verbeterde relatie' tussen multinationals, belastingadviseurs en belasting authoriteiten, ter bestrijding van wat zij noemen 'aggressive tax planing'. Tax-planning.nl vindt dat een vreemde stelling.

Allereerst hebben we te maken met drie partijen, de belastingdienst, de belastingplichtige en de belastingadviseur, en elk streeft verschillende doelen na.
Het doel van de belasting authoriteiten is het binnenhalen van de wettelijk vastgestelde heffingen op diverse geldstromen gegenereerd door de belastingplichtigen. De wetgeving is complex en biedt veel manieren om de totale belastingdruk te verminderen. Soms ontstaan er hierdoor geschillen die beslecht worden in de rechtzaal. Dit leidt doorgaans tot een herdefiniëring van de wet in kwestie.

Weinig belastingplichtigen zullen met plezier belasting betalen. Geld kost immers tijd om verdiend te worden, belasting is in essentie niet zozeer inkomsten derving alswel verlies van levensuren. Daarbij is er ook nergens een wettelijk maximum voor de totale belastingdruk vastgesteld, en is het nut van de overheidsbestedingen geregeld discutabel. Het is niet meer dan logisch dat de belastingplichtige diens afdracht probeert te minimaliseren, binnen de wet of soms daarbuiten. Vanwege de complexe materie neemt men hiervoor dikwijls een adviseur aan.

Een belastingadviseur is iemand met kennis van de wet en de mogelijkheden die zij biedt om de belastingdruk te verminderen. Zij staat in dienst van de client, maar speelt geregeld een dubbelzinnige rol in het geheel. Een belastingadviseur is namelijk afhankelijk van ingewikkelde wetgeving, zo niet dan verliest zij haar bestaansrecht. Dat is bijvoorbeeld het geval bij het invoeren van een Flat-Tax, één belastingtarief voor iedereen, transparant en moeilijk te ontwijken. Zou men dit invoeren dan wordt een hele beroepsgroep in één keer overbodig.

Overheden hebben echter ook belang bij complexe wetgeving, zo zijn regeringen voortdurend op zoek naar manieren om haar inkomsten te vergroten, zonder dat zij aan populariteit moeten inboeten. Aan de andere kant spreekt de politiek zich vaak uit tegen belastingconcurrentie tussen soevereine staten, maar probeert zij heimelijk het land aantrekkelijk te houden voor de grote multinationals door middel van kleine aanpassingen.

Het is in dit speelveld dat de OECD haar rapport uitbrengt met een beroep op meer samenwerking. De 'big four', accountantskantoren Ernst & Young, Deloitte, Pricewaterhousecoopers en KPMG hebben al enthousiaste geluiden laten horen. Loughlin Hickey, directeur van KPMG UK, liet weten: "Deze studie is een doorbraak naar een meer gemeenschappelijke aanpak om het samenstellen van belastingwetgeving- en administratie deel te laten uitmaken van een wereldwijd beleid." Deze opmerking ligt overigens in lijn met de nieuwe EU grondwet en een voorstel van Senator Obama voor het invoeren van een wereldwijde VN belasting.

Het rapport zelf is een aaneenschakeling van merkwaardige uitspraken, waarbij de belastingadviseur gezien wordt als een bemiddelaar, en overheden een incestueuze relatie moeten aangaan met deze beroepsgroep. De methoden die men hiervoor wil aanwenden zijn:

- registratie en regulatie, oftewel vergunningstelsels
- verplichte openheid van zaken
- strenger toezicht op het naleven van de wet, oa door:
- boetes en andere sancties

Dit alles ter bestrijding van 'aggressive tax planning' een begrip dat nergens wordt gedefiniëerd en kennelijk als zelf-evident dient te worden beschouwd.
Uit de voorbeelden die in het rapport gegeven worden blijkt dat men streeft naar een beleid waarbij markt-toetreding van belastingadviseurs wordt bemoeilijkt door vergunningenstelsel, een discretionaire relatie tussen adviseur en client onmogelijk is, en het niet exact naleven van de wet kan worden afgestraft met boetes of het intrekken van de vergunning.

Voorts wijst men op het belang van informatie vergaring bij het bestrijden van 'aggressive tax-planning. Methoden hiervoor zijn bijvoorbeeld 'rulings'; het vooraf laten toetsen van een bepaalde fiscale constructie, maar ook informatievergaring uit andere (overheids) bronnen, eventueel met uitbreiding van bevoegdheden. Daarnaast roept men overheden op onderling beter samen te werken.

Al met al schept het rapport een verontrustend beeld met in contrast een opvallend nietszeggende samenvatting. In de wereld van de onderzoekers moet er één grote club van wereldleiders en big business ontstaan die als een soort heersende klasse de (belasting) wetgeving gaat bepalen. En dat lijkt ons van tax-planning.nl op z'n zachtst gezegd niet zo'n goed idee.

Rassemblement à la  gare du midi à 10h.

Possibilité de partir en autocar de la Place Saint-Paul à 7h30 (réservation indispensable au 04/221.97.34) ou bien s'y rendre en train (tarif spécial pour la manifestation - demander un billet "shopping" à BXL).

Attention: risque de perturbation sur le rail le 15/12/2007 par une organisation "syndicale" corporatiste non représentative peu soucieuse à l'évidence du pouvoir d'achat des travailleurs et de la sauvegarde de la sécurité sociale (soucieuse de l'intérêt de quelques-uns seulement). Déplorable !

Je n'irais pas contre cette doctrine partagée de la profession, mais je supposais que nous verrions quelques changements opérer sous le nouveau règne. Or, en suivant un peu l'actualité sociale, je me rends compte que l'on retrouve les bonnes vieilles tendances à céder à certains groupes sociaux. Les internes en médecine ont ouvert le bal : ils ne veulent pas être contraints de s'installer dans des régions désertées parce que pauvres, de plus sans doute rurales et froides. Le gouvernement voulait leur demander un effort en début de carrière : refus de leur part, manifestation, folklore carabin d'usage dans ce genre de circonstances, et ... le gouvernement a cédé.... à ce "corporatisme". Du point de vue de l'utilité sociale générale (que tout le monde soit bien soigné quelque soit le lieu où il habite), la mesure était sans doute justifiée, mais il n'existe aucune compensation possible à un début de carrière dans une zone que l'on a pas choisie. Se faire une clientèle n'est pas si facile, la campagne profonde et ses contraintes n'attire guère la jeune future médecin généraliste, la vie est en ville et au soleil. En tout cas, devant la vache sacrée de la liberté d'installation d'une profession libérale vivant presque entièrement aux frais de la collectivité (Sécurité sociale, mutuelles) , le gouvernement a cédé.

Moins grave mais autrement plus significatif : les marins pêcheurs s'estiment étranglés par la hausse du prix du gasoil, due à celle du pétrole (bientôt les 100 dollars... dévalués). Nicolas Sarkozy, à peine la protestation a-t-elle commencé, se précipite à leur secours. Il faut éviter leur jonction avec les grévistes des transports de la semaine prochaine. En conséquence de quoi, ils reçoivent leur série de mesures sur fonds publics qui les amène à cesser leur mouvement. Là il faut faire un peu d'économie et de sociologie. Du point de vue économique, la pêche comme activité intensive en main d'œuvre a sans doute perdu sa raison d'être dans un pays comme la France mondialisée. D'ailleurs, depuis 1946, les catégories socio-professionnelles liées à la pêche ont quasiment disparu du paysage statistique, avec les mineurs de fond et quelques autres professions de la France de 1930. Or cette profession reste concentrée en quelques lieux, elle a l'habitude de vivre en symbiose avec l'Etat et l'Union européenne qui règlementent fortement toute l'activité et la subventionnent souvent, elle a laissé dans l'esprit des décideurs quelque souvenirs amers de mobilisations (comme l'incendie du bâtiment historique du Parlement de Bretagne à Rennes qui fut la conséquence il y a quelques années des violences entourant l'un des conflits liés à la pêche), surtout toute mobilisation de sa part peut utiliser le registre à la fois du "dur labeur" du marin et celui de l'indépendance du "patron-pêcheur" (concurrencé en général par des étrangers). C'est une cause "interclassiste" par excellence, et de surcroit qui permet d'avoir de belles images de gens un peu exotiques dans leur rudesse mais si "français". Rappelons s'il en est besoin qu'en 2002 Jean-Marie Le Pen dans son appel à voter pour lui au second tour de l'élection présidentielle fera une allusion aux marins pêcheurs dans le peuple des "sans grade" qu'il entendait mobiliser.

Bref, cette France d'autrefois, à la fois populaire, travailleuse et indépendante, que représentent les marins pêcheurs, ne pouvait manquer d'attirer l'action présidentielle comme un aimant. Il me semble d'ailleurs qu'en son temps Lionel Jospin a réagi de la même façon. Bref, la rupture ici est surtout qu'on cède plus vite! Le sociologue politique est rassuré sur la continuité des routines à l'œuvre. Il ne lui reste plus qu'à attendre les agriculteurs, les taxis, les chauffeurs routiers, j'en oublie peut-être, qui en général continuent ce genre de mouvement lié à la hausse des prix des carburants.

(De plus, céder aux marins pêcheurs, si cela ne coute pas grand chose, me semble une bien mauvaise façon de mettre en œuvre le "Grenelle de l'environnement". En effet, la ressource halieutique s'épuise, le carburant fossile est cher (et polluant) , n'aurait-il pas mieux valu saisir l'occasion pour clarifier auprès des premiers intéressés que cela effectivement ne peut plus durer ainsi? Tout l'argent public qui va être utilisé pour faire perdurer cette activité n'aurait-il pas mieux été employé en mesures pour en finir avec ce genre de pêche? Certes les pêcheurs ne veulent pas savoir que tout les condamne à terme, mais n'est-ce pas le rôle de l'État de les sortir de leur illusion, de leur rêve?)

Surtout, en cédant ainsi, ne serait-ce qu'une broutille à une minorité médiatiquement visible et supposé sympathique à la France qui "se lève tôt", on accrédite l'idée que tout n'a pas changé, qu'on peut donc continuer à protester et contester et obtenir quelque chose de l'État.

Je ne suis pas contre l'idée d'une "démocratie des gueulards", puisque le système politique français fonctionne ainsi depuis de nombreuses années et puisque cela vaut mieux que l'inertie totale de la population, mais que le gouvernement actuel ne vienne pas alors défendre l'idée d'une crise des finances publiques, d'une dette publique énorme qui interdirait toute aide massive aux plus démunis. C'est en effet incohérent de céder ne serait-ce que d'un pouce si, effectivement, les finances publiques sont au plus bas, que "la France est en faillite" . Cela traduit peut-être une division dans la majorité entre ceux qui soignent l'opinion publique (des corporations mobilisées) et ceux qui voudraient prendre au sérieux l'impasse budgétaire dans laquelle nous sommes censés être.

En fait, on voit se dessiner l'équation sociopolitique ordinaire (bien décrite par Mancur Olson) de groupes mobilisés qui vont obtenir (un peu) plus et de tous les autres qui auront moins, parce qu'il faudra bien faire cadrer les comptes des autorités publiques.

L'élection de Nicolas Sarkozy aurait pu être une occasion de remettre à plat ce mécanisme : s'il n'avait cédé à personne et non sélectivement comme il l'a fait et comme il s'apprête à le faire peut-être pour les policiers, une occasion s'ouvrait de discuter vraiment de la crise (supposée) des finances publiques, des objectifs de redistribution de l'Etat - mais il ne fait pas cette erreur.

Aussi, sur l'échiquier politique, que nous caractérisons habituellement par l'antagonisme gauche-droite, ils ne veulent pas se situer d'un côté ou de l'autre, car ils considèrent que la gauche et la droite « ne sont plus que les deux revers de la même médaille étatiste. » Donc, ils veulent se distinguer comme étant « la seule véritable alternative : d'un côté, les étatistes de gauche et de droite; de l'autre, les défenseurs de la liberté, de la prospérité et de la civilisation. » Ce qu'il y a de clair, c'est que les libertariens sont contre l'interventionnisme de l'État et des groupes corporatistes, pour une implication citoyenne basée sur la responsabilité.

Sur le même site, dans un autre texte (qui se retrouve sur la même page que celle citée plus haut), « Cinq attitudes libertariennes essentielles », l'auteur Martin Masse dresse une liste, dont il élabore chaque point, qui résume bien cette philosophie :

1- assumer ses choix et cesser de rejeter la responsabilité de ses actions sur les autres
2- voir l'aventure humaine avec optimisme
3- refuser de s'en remettre à des abstractions collectives
4- viser une amélioration constante à long terme plutôt qu'une perfection statique à court terme
5- être tolérant et accepter la diversité

Voilà pour la présentation, maintenant la critique. En soi, il serait presque trop facile d'adhérer à ce système de pensée, car il est logique et répond même à la plupart des questionnements actuels si on le regarde seulement en surface. Il pourrait rallier une bonne partie de la population puisque son but est de nous débarrasser de la connivence entre l'État et les groupes d'intérêt, phénomène qui éloigne de plus en plus le peuple des considérations politiques. Par contre, après l'avoir examiné plus attentivement, il est utopique de penser que la société pourrait s'adapter rapidement à un système de la sorte : pour cela, il faudrait occulter l'histoire, remettre les pendules à l'heure au niveau socio-économique; en somme, repartir à neuf. Et cela est impossible, car à mon sens l'inégalité déjà présente se creuserait davantage, étant donné que l'implication citoyenne n'est pas de mise dans notre monde corporatiste et antidémocratique, où le conformisme est roi.

Personnellement, je pourrais vivre dans un système semblable, car je suis assez confiant de mes capacités d'adaptation, mais je ne crois pas que tout le monde pourrait suivre, même que plusieurs tomberaient encore plus bas qu'ils ne le sont maintenant si les libertariens étaient au pouvoir dans un avenir rapproché. La scission entre les individus et l'État a déjà trop fait de dégât pour que la responsabilité citoyenne soit bien exercée maintenant, à froid, par tous : il nous faudra un filet encore longtemps et beaucoup de travail à faire auprès de la population pour qu'elle reprenne goût à la démocratie. Et ce serait malheureusement l'égoïsme qui primerait si les individus étaient laissés à eux-mêmes aujourd'hui : le constat actuel sur les comportements irresponsables des automobilistes en est un bon exemple à mon avis.

Donc, la solution libertarienne est trop statique, trop extrémiste pour moi qui pense aux répercussions à court terme (et à long terme aussi bien sûr...). Je crois que la société idéale ne pourrait s'appuyer sur un seul dogme, car les individus sont trop dissemblables : le système se devrait d'être toujours malléable, équilibré. Et cette philosophie, même dans son équilibre (implicitement centriste, par son rejet de la gauche et la droite) n'est pas équilibrée, puisqu'elle n'est pas relative et repose sur un monde rêvé où les individus n'ont que des qualités, où l'optimisme serait un idéal partagé par tous.

Si la liberté individuelle est la valeur fondamentale, qu'est-ce qu'on fait avec les défauts des individus? Comment la société pourra freiner la cupidité, l'égoïsme qui caractérise déjà les comportements de l'élite économique? Et si l'État est réduit au maximum et que le secteur privé prend le contrôle de tout le reste, qu'est-ce qui nous assurera que le facteur humain ne deviendra pas encore plus secondaire qu'il ne l'est aujourd'hui? Je le répète encore, mais c'est de l'équilibre qu'il nous faut entre l'État et les citoyens.

Aussi, leur diabolisation de l'État est compréhensible dans le contexte actuel, et je la partage. Mais si l'État était vraiment une extension de notre individualité, basé sur les forces vives de chacun, leur critique, et surtout leur dogme, ne tiendrait pas la route. C'est la corruption actuelle qui lui donne sa légitimité. En réexaminant la thèse libertarianiste, alors que l'on expulse momentanément le parasite corporatiste de l'appareil étatique, il apparaît clairement que l'idée d'abandon de l'État comme régulateur et filet social serait une erreur monumentale pour les mêmes raisons que j'ai décrites plus haut.

Pourtant, après avoir discuté et débattu avec certains libertariens sur leur blogue, j'ai bien vu que leur philosophie est noble, et qu'elle tend vers le bien-être de la communauté. Par contre, elle est peut-être trop optimiste, justement, et j'irais même jusqu'à dire qu'elle se rapproche de la pensée magique : leur position sur la charité privée au détriment d'une concertation étatique sur la pauvreté est fortement utopiste à mon humble avis. Si on laisse le choix aux riches de partager, ils ne le font qu'en minorité alors qu'il faudrait qu'ils le fassent en majorité, et je n'ai pas besoin de donner d'exemple pour le prouver... Peut-être que si dans une société où tous les individus étaient éduqués globalement à leur juste valeur, selon leur capacité, où les superstitions seraient disparues, où la science médicale et le système de santé serait axé sur la prévention, où l'économie serait au diapason avec les vrais besoins de la population (sans création de besoins artificiels pour nourrir la production), où l'environnement serait considéré avec le plus grand des respects, il y aurait place pour un système comme celui-là. Pas avant.

Pour l'instant, je pense qu'il faut collectivement laisser une grande place au dynamisme que provoquent les libertés individuelles, tout en se dotant d'une « assurance tout risque » que prendrait en charge un État vraiment démocratique. Donc, en conservant un système public fort qui regrouperait le bien commun — soit les domaines reliés à la santé, à l'éducation fondamentale (et à tous les domaines de la connaissance, ceux qui ne concernent pas la technique), à l'aide à la famille et à des mesures d'aide aux gens en difficulté, aux relations de travail (dans le but de rendre caduc les différents syndicats, afin de faire profiter de meilleures conditions possibles à tous les travailleurs), entre autres — et en laissant les individus (donc le privé) s'occuper du reste — entre autres l'économie, les biens de consommation (incluant tous les alcools...), la culture de masse, toute éducation qui sert seulement aux besoins de main-d'oeuvre des entreprises — selon des règles justes et équitables qui seraient assujetties le plus possible au bien-être de la collectivité.

Si la responsabilité est une valeur importante pour les libertariens, il faudra aussi qu'ils la confrontent à la responsabilité des autres, tant que l'idéologie ne pourra prendre sa vraie place, dans une société à sa mesure. C'est en faisant la promotion de l'éducation citoyenne de base et en l'instaurant ensuite pour tous que la responsabilité deviendra importante pour tous les individus. Car je crois que l'individualisme, la liberté individuelle acquise sans préparation aurait tendance à se transformer facilement en égocentrisme, je le répète. Et l'égocentrisme est bien le contraire de l'humanisme.

La chose qui me vient en tête après avoir lu ce texte, c'est le temps accumulé, volontaire et gratuit que le blogueur a mis dans son blogue : ce temps-là est pour lui profitable, car, par la fidélisation d'un lectorat grandissant, il peut choisir et diriger ces propos en accord avec son système de valeurs, d'où l'effronterie d'une compagnie commerciale de tenter de s'y immiscer gratuitement. Je crois que la raison d'être d'un blogue repose sur l'initiative personnelle premièrement, et la cyberamitié deuxièmement, qui se base sur un lien de confiance. Donc, il est normal que le blogueur ait refusé l'offre de cette compagnie, car elle n'a pas respecté ces deux points essentiels, faisant pencher sa décision du côté négatif (bien que l'aspect monétaire semble avoir joué un rôle assez important).

Justement, pour ce qui est de la question monétaire, et par ricochet de la publicité, elle se serait posée même si la compagnie en question avait offert au blogueur une rémunération substantielle. La rétribution par la publicité constitue pour moi, et pour ce blogueur aussi je crois, une question de morale. Donc, la question principale est : est-ce que l'apparition de publicité sur un blogue corrompt de facto le message, surtout si celui-ci est progressiste? Si on me la posait aujourd'hui, je répondrais par un oui clair et net. Sauf que si on m'offrait de me payer pour écrire ce que je veux dans un cadre où il y aurait de la publicité, je ne suis pas certain que je refuserais à la seconde...

J'ai remarqué que, du côté des blogues de droite, il y a plus souvent de la publicité que sur ceux de gauche (même que je n'arrive pas à me souvenir d'un seul blogue de gauche avec de la pub...). Cela est logique. En général, les blogueurs de droite décident d'insérer de la publicité, ceux de gauche préfèrent suggérer aux lecteurs de faire un don. Lequel est plus payant? Est-ce qu'il y a, parmi les blogueurs (mis à part les blogueurs-journalistes rémunérés par les médias corporatistes), un seul qui réussi à en vivre sans travailler ailleurs ou être sur l'assistance sociale? Je ne crois pas...

1* Je n'ai pas ajouté le lien vers son blogue, car Quebecor, son patron, se croit comme un réseau fermé en interdisant les liens dans les commentaires. Si ça vous chante, vous pourrez vous y rendre par vos propres moyens...

“Ik ben solidarist”. (Eerste minister Leo Tindemans, 13 december 1977, in de Kamer van volksvertegenwoordigers)

Aan het begin van de 21ste eeuw merken we meer en meer een diepgaande crisis in de Europese samenlevingen die overgeleverd worden aan een wild turbokapitalisme. Liberaliseringen, globalisering, herstructureringen, outsourcing, vrije handel, te hoge loonkosten, flexibiliteit,… Het zijn stuk voor stuk dogma’s waar de maatschappij dagelijks verder mee vergiftigd wordt tot iedereen concurrent is van iedereen, tot de happy few alle rijkdom in handen hebben ten koste van massale legers armen of werknemers die bij de minste tegenslag onder de armoedegrens tuimelen. Er is nochtans een andere weg, een alternatieve weg. Er is de weg van het solidarisme: de harmonie tussen het persoonlijke en het gemeenschappelijke.

Het solidarisme is gebaseerd op een respect voor alle levende wezens in een harmonieuze, organische inderdependentie. Dit omvat:
1. generationele solidariteit
2. streekgebonden en familiale solidariteit
3. solidariteit tussen gezonden en zieken
4. solidariteit tussen producenten en consumenten
5.solidariteit tussen werkgevers en werknemers
6. solidariteit tussen rijk en arm
7. solidariteit ten aanzien van het geheel van de biosfeer, de natuurlijke leefomgeving van het volk en de toekomstige generaties.

Solidarisme kan niet opgevat worden als een door het individu vrijwillig te aanvaarden of te kiezen houding. Dit zou in strijd zijn met de organische opvatting van de (volks-)gemeenschap en het weloverwogen evenwicht tussen individu en gemeenschap. Doel is een evenwicht tussen enerzijds de volledige ontplooiing en ontwikkeling van de individuele persoon en anderzijds de waarborg van welvaart en welzijn voor de ganse volksgemeenschap. De mens is van nature een sociaal wezen en de gemeenschap is een organisch geheel dat wortelt in die sociale natuur. In deze zin wordt het begrip solidarisme gebruikt. De delen van de kosmos moeten samenwerken en niet onderling strijden. Hierin ligt een welbegrepen interpretatie van sociaal-Darwinisme: samenwerking om tot betere resultaten te komen. De solidaire verbondenheid van mens en gemeenschap is de grondzuil van alle vormen van mens-zijn.

Adam Ferguson wees er in zijn ‘Essay on the History of Civil Society’ (1767) reeds op hoe door de differentiërende arbeidsverdeling een saamhorigheid of solidariteit tussen allen die met verschillende bekwaamheden en functies in het ene arbeidsproces betrokken zijn. De solidariteit als kernbegrip verwierf haar plaats in de sociologie door Emile Durkheim (1858-1917). Voorts is het solidariteitsbegrip schatplichtig in z’n ontwikkeling aan de socialistische theoreticus Pierre Leroux (1797-1871) die er een ethische betekenis aan meegaf. Daarnaast speelde ook de Franse economist Charles Gidé (1847-1932) een belangrijke rol omwille van zijn werk over de coöperatieve gedachte. In Frankrijk ontstond een solidaristische gemeenschapsleer, die tot aan de Eerste Wereldoorlog als het ware de mythe van de Derde Republiek is geweest, de voornaamste woordvoerder ervan was Léon Bourgeois.

Economie en gemeenschap

De feitelijke greep van grote ondernemingen op de nationale en internationale markt, de invloed van het binnenlands en het buitenlands grootkapitaal op de ontwikkeling van onze materiële welvaart valt nauwelijks te overschatten. De politieke wereld is machteloos en heeft zich sinds 30 jaar uitgeleverd aan de neoliberale ideologie en haar dogma’s. Financiële machtsconcentraties worden bevorderd of gesteund. Er is de bijna éénzijdige dienstbaarheid van de gemeenschap die het bedrijfsleven geld, infrastructuur en scholing ter beschikking stelt zonder voldoende waarborgen voor wederdiensten op lange termijn, enz… Het zijn allen aspecten van een scheef- en dooreengegroeide private economische macht en het algemeen welzijn. De staat krijgt enkel nog de taken toebedeeld die de vrije kapitalistische markt niet kan of niet wil op zich nemen, en wordt als een lastpost beschouwd. De gemeenschap wordt hier als dienstbaar gehouden aan private economische belangen. Het solidarisme stelt dat het net andersom moet zijn.

Onze materiële welvaart is uitgegroeid tot een allesoverheersende woekerplant die al het overige, het spirituele, al het menselijke dreigt te vernietigen. De voorrang van het materiële wordt daarenboven in de hand gewerkt door de feitelijke macht van kapitaal en industrie op de ontwikkeling van onze stoffelijke welvaart en zelfs op de samenstelling van ons cultuurpatroon. De staat en de politici in de liberaal-democratuur dienen in hun beleid de financiële noden van het grootkapitaal en houdt slechts in bijkomende mate (en steeds minder) rekening met sociale, culturele en ecologische waarden. Voor het solidarisme dient –vanuit een solidaristisch mensbeeld- steeds het spirituele en geestelijke voorrang te krijgen op het stoffelijke. De staat heeft als geheel van gezagsorganen een dienende rol ten aanzien van de enkeling wiens levensopgave het is zichzelf te verwezenlijken in een op de anderen gerichte solidariteit.

De rol van de staat

Welke rol speelt de staat in een solidaristische maatschappij? De staat is de ordende macht en heeft als taak het algemeen welzijn te bevorderen. Hieruit volgt logischerwijs dat de staat geen buit mag zijn die verdeeld wordt tussen machts- en belangengroepen. Om dit te verhinderen is een sterke staat nodig. Om het algemeen welzijn te bevorderen moet de staat rechtszekerheid bieden, orde en gerechtigheid doen heersen. De liberale minimale staat ( de “nachtwakersstaat”) schiet in z’n opdracht ernstig te kort omdat hij de zwakkeren en de armen in feite zonder bescherming overlevert aan de willekeur van de machtigen en de rijken. Het algemeen welzijn kan dan ook slechts bevorderd worden indien de staat over de mogelijkheden beschikt om de openbare zedelijkheid strak in de hand te houden en individuele ontsporingen krachtdadig kan bijsturen, en daarenboven een rechtvaardige verdeling van de aardse goederen nastreeft. Er is in een gemeenschap geen sprake van algemeen welzijn indien corruptie, geweld, ontucht, parasitisme, uitbuiting,… ongemoeid worden gelaten. In het begin van de 21ste eeuw zien we dat de staat en z’n macht uitgehold worden. Het recht van de sterkste neemt dan ook toe, net als de gevallen van corruptie, uitbuiting, geweld,…

De staat kan het algemeen welzijn niet bevorderen via rechtszekerheid en zedelijkheid indien er gelijktijdig geen rechtvaardige verdeling onder alle gemeenschapsleden gezorgd wordt van een zo groot mogelijke welvaart. Deze welvaart omvat veel: kennis en cultuur, openbare en particuliere gezondheid, materiële rijkdom. Materiële zorgen zijn overigens een beletsel voor deugd en cultuur. Daarom is het één van de belangrijkste taken van de overheid om het particulier initiatief op dit terrein nauwkeurig te volgen en in te grijpen telkens aan de vereisten van het algemeen welzijn in de reeds beschreven betekenis niet wordt voldaan.

De solidaristische sociale ethiek

Uitgangspunt van het solidarisme is de mens niet als een op zichzelf levend individu, geen enkeling die slechts onderdeel is van een groter geheeld, maar wel de mens als persoon die “ik” en “wij” tegelijk is en de taak heeft zichzelf te verwezenlijken in een leven dat gericht is op de vreugde en de noden van anderen. Het solidarisme tracht welvaart en échte vrijheid tot stand te brengen door een beroep te doen op de volledige mens. Daarin ligt precies de ethische waarde ervan.

Geen enkele maatschappij, en zeker niet deze van de 21ste eeuw, kan bestaan zonder een vorm van structuur en organisatie. Onderwerping aan een stel wetten en reglementen zijn noodzakelijk om een stabiel leven te kunnen leiden. Het dwingend karakter hiervan is een gevolg van de menselijke natuur die de neiging heeft het laken eerst en vooral naar zich toe te willen halen, eventueel ten koste van de rechten van anderen. Persoonlijke vrijheid wordt niet enkel begrensd door de vrijheid van anderen, ze wordt er ook door bedreigd. Een hoogontwikkelde maatschappij zoals waarin we nu leven kan niet bestaan zonder dit arsenaal aan wetten, reglementen, besluiten,… met een dwingend karakter en een Staat die ze afdwingbaar kan maken als instelling. Deze dwingende maatschappij is evenwel niet de enige oorzaak van ongenoegen, verbittering en verzet. Veel meer leed en ellende werd veroorzaakt door ideologieën die de bevolking verleidden met onrealistische of verouderde theorieën. De twee meest karakteristieke voorbeelden zijn het marxistisch collectivisme en het liberaal kapitalisme.

Marxistische regimes steunen op de tanks en bajonetten terwijl kapitalistische regimes vooral steunen op een niet licht te doorbreken traditie van de gevestigde orde (die altijd een min of meer structureel geweld inhoudt) waardoor een minderheid de gang van zaken blijft bepalen, desnoods tegen de wil in van de meerderheid. De voornaamste gelijkenis tussen het marxistische communisme en het liberale kapitalisme is de vervreemding waartoe ze burgers brengen. In het liberaal-kapitalisme vervreemdt de burger van zijn werk, hij werkt niet meer voor zichzelf noch voor de zijnen, noch voor z’n volk. Hij werkt in de eerste plaats voor het systeem en de kapitaalbezitters. Door de hiërarchische opvattingen en structuren ontstaat een apathie, hij draagt weinig verantwoordelijkheid –het wordt hem geweigerd- en uiteindelijk stelt hij er ook geen belang meer in.

Het liberaal-kapitalisme voldoet niet meer aan de sociaal-ethische eisen die aan een hoogontwikkelde maatschappij in de 21ste eeuw kunnen en moeten gesteld worden. De individualistische maatschappijopvatting die eraan ten gronde ligt moeten we afwijzen als verouderd en ethisch verwerpelijk. Het filosofisch individualisme ontkent het werkelijke bestaan en de innerlijke samenhang van de gemeenschap. De maatschappij zou dan een slechts de som zijn van enkelingen die samenwerken op grond van nuttigheidsoverwegingen. Zelfs los van ethisch-filosofische overwegingen moet men vaststellen dat het individualisme niet heeft geleid tot een evenwichtige maatschappij waarin iedereen ten volle meetelt. Zonder de correcties die de arbeidersbeweging heeft aangebracht aan het kapitalisme, zou het resultaat enkel maar een junglemaatschappij zijn geweest waar het recht van de sterkste geldt. In de praktijk zou dit betekenen dat een minderheid profiteert van de inspanningen en het leed van een meerderheid.

Op sociaal-ethische gronden moeten we de liberaal-kapitalistische weg volledig afwijzen als onbruikbaar om een rechtvaardige maatschappij tot stand te brengen. Gelijke rechten en gelijke kansen tot ontwikkeling van ieders persoonlijke mogelijkheden zijn onbestaande, evenals de gelijke toegang tot welvaart en cultuur. De 19de eeuw betekende de opkomst van het moderne industriële kapitalisme en het onstaan van de marxistische tegenreactie. De 20ste eeuw heeft het marxisme de doodsteek bezorgd en heeft via sociaal-democratische weg correcties trachten aan te brengen in het kapitalistisch systeem. Deze komen meer en meer onder druk te staan in het begin van de 21ste eeuw. Het neocorporatistisch model dat na de Tweede Wereldoorlog in West-Europa ontstond, heeft nooit kunnen verhelpen dat de sociale politiek enkel op overwegingen van eigenbelang steunde. Men verleende tegemoetkomingen om de arbeiders uit de handen van de marxisten te houden. De samenwerking en het overleg was steeds duidelijk een dienst aan het wederzijds eigenbelang want steeds bleef men dezelfde vijandige broers. Het spreekt vanzelf dat dit evenmin overeenkomt met het begrip solidariteit in z’n solidaristische betekenis.

De solidariteitsgedachte is zowel in het liberaal-kapitalisme als in het marxisme een karikatuur gebleken: gegrondvest op een louter utilitaristische basis ten bate van het individu in de eerste en de ondergeschiktheid aan een verstikkend collectivisme in de tweede, kon en kan geen echte wisselwerking ontstaan tussen persoon, gemeenschap en maatschappij en kan derhalve geen ethische gemeenschap groeien. Beide stelsels voegen bij het keurslijf van een dwingende maatschappij de dwang van een niet-menselijke ideologie. Van werkelijke sociale ethiek is hier dan ook geen sprake. De solidaristische ethiek daarentegen betekent dat iedereen de gelegenheid krijgt zichzelf te verwezenlijken om als persoon tot maximale ontplooiing te komen. Hiertoe is het subsidiariteistbeginsel noodzakelijk. Het solidarisme is gebaseerd op een ethisch gemeenschapsstreven, dat niet op eigen voordeel uit is, maar ontstaat uit bezorgdheid om het welzijn van de anderen in het kader van het algemeen belang.

Wat betekent dit algemeen belang? Het gaat hier in de eerste plaats om een algemeen welzijn, die dus ruimer is dan de materiële welvaart. Het is een samenspel van materiële, culturele en ethische waarden, die door wederzijdse hulp van allen tot stand moet komen en die de persoonlijke vervolmaking van iedereen moeglijk moeten maken, waarbij individuele personen niet als geïsoleerde wezens maar wel als eng verbonden met de volksgemeenschap beschouwd dienen te worden. Dit moet uitmonden in een ethisch gemeenschapsgevoel, dat zal ontstaan wanneer iedereen zichzelf als persoon wil verwezenlijken in een leven voor de anderen. Dat een sterke staat hierbij ontsporingen vanwege de menselijke natuur bij individuen moet kunnen bijsturen is evident. Het hogere heeft evenwel steeds een aanvullende rol ten overstaan van het hiërarchisch ondergeschikte. Wat een persoon tot stand kan brengen, hoeft de gemeenschap niet in zijn plaats te doen.

Solidarisme en het katholiek sociaal gedachtengoed

We zullen ons hier beperken tot een toelichting over Heinrich Pesch en de encyclieken Rerum Novarum (1891), Quadragesima Anno (1931), de encyclieken Mater et Magistra (1961) en Populorum Progressio (1967) zijn van minder belang. De twee eerst genoemde zijn belangrijk geweest voor de ontwikkeling van het katholiek sociaal denken en voor de katholieke arbeidersbeweging. Ook priester Daens deed bijvoorbeeld beroep op Rerum Novarum. Het solidarisme tussen de twee wereldoorlogen was christelijk geïnspireerd. Het christelijke solidarisme start in 1854 met de sociale theorie die ontwikkeld werd door de jezuïet Heinrich Pesch, weergegeven in zijn werk ‘Liberalismus, Sozialismus und christliche Gesellschaftsordnung’ (Freiburg, 1896-1899,2dl). Z’n belangrijkste werk was ‘Lehrbuch der Nationalökonomie’ (Freiburg, 1905-1923, 5dl). Daarin brengt hij een afgeronde economische theorie, gebaseerd op een thomistische wijsbegeerte. Hij overleed in 1926 te Valkenburg, de nationaal-socialisten vernietigden zijn graf en z’n bibliotheek / archief. Hij had een zeer grote invloed op de pauselijke verklaringen omtrent de sociale kwesties alsook op de praktische programma’s van de West-Europese christen-democratie. Het werk van pesch werd voortgezet door de jezuïet Gustav Gundlach, die in hoog aanzien stond bij paus Pius XII en diens radiotoespraken mee beïnvloedde.

Pesch lag aan de basis van wat we een solidaristische school kunnen noemen die een sterke invloed had op de ontwikkeling van de kerkelijke sociale leer. In Duitsland behoorden tot de school oa: Oswald von Nell-Breuning, Gustav Gundlach, Wilhelm Schwer, Theodor Brauer, Goetz Briefs, Mgr. Joseph van der Velden, Paul Jostock,… In Vlaanderen was er een belangrijke invloed van het denken van Pesch te merken. Op de ACV-congressen in de jaren ’20 en ’30 werd meermaals naar Pesch verwezen alsook naar het Quadragesimo Anno, hoewel men aan katholieke zijde niet snel geneigd was het solidarisme te koppelen aan het corporatisme. Aan Vlaams-nationalistische zijde daarentegen werd het solidarisme wel gekoppeld aan corporatisme alhoewel klemtonen konden verschillen naargelang personen en organisaties. Het Verdinaso noemde zich uitdrukkelijk nationaal-solidaristisch, het VNV sprak van organisch-solidarisme en soms ook nationaal-solidarisme. Daarnaast verdedigden tal van bladen solidaristische visies en standpunten, waaronder het weekblad ‘Jong Dietsland’ met oa Victor Leemans, Odiel Spruytte, Ernest van der Hallen en het magazine ‘Dietbrand’ van Wies Moens.

De gelijkstelling solidarisme – corporatisme – fascisme zou na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke hindernis zijn voor een heropleving van de solidaristische visie. Maar het gebeurde toch. In 1947 richtten Herman Todts en Frans van Mechelen (later BGJG-voorzitter) de Solidaristische Beweging op met als blad ‘Branding’, waaraan Manu Ruys meewerkte. In de allereerste Volksunie was er een stevige solidaristische inslag via mensen als Jules de Clercq, Wim Jorissen en Herman Todts. In 1967 stichtte het latere VU-parlementslid Joos Somers de Actiegroepen voor Democratisch Solidarisme, met als orgaan ‘De Nieuwe Weg’. Voorts bleven oud-Dinaso’s actief en als enigen bleven zij na 1945 vasthouden aan de corporatistische verbinding, bijvoorbeeld in de kring rond Maarten van Nierop die sinds 1969 het blad ‘Vrij Dietsland’ uitgaf, drie jaar later vervangen door ‘Speerpunt’. In 1970 had van Nierop de Dietse Solidaristische Beweging gesticht en korte tijd later ook het Verbond van Solidaristische Militanten.

De leer over privé-eigendom ontstond in de negentiende eeuw die werd gekenmerkt door zowel proletarische ellende als kapitalistische verwording. De katholieke kerk trachtte deze te overwinnen vanuit motieven als zielszorg, zelfbehoud en verantwoordelijkheidsbesef. In Rerum Novarum wordt door paus Leo XIII een pleidooi gevoerd voor een rechtvaardig arbeidersloon en wordt het eigendomsrecht verdedigd. Privé-eigendom is een natuurrecht, en wel om de volgende vier redenen: ten eerste omwille van de redelijke natuur van de mens (waardoor denken aan de toekomst mogelijk is), ten tweede door het recht op de vruchten van zijn arbeid, ten derde wordt verwezen naar het feit dat alle volkeren dit recht kennen en tenslotte is het voor het gezinshoofd belangrijk om zijn familie te kunnen voeden en om zijn kinderen iets te kunnen nalaten.

In het Quadragesimo Anno van paus Pius XI komen twee stellingen terug die betrekking hebben op de eigendomsleer.
* Over het dubbel karakter van het eigendomsrecht: deze is verschillend naar gelang het gaat om individuele belangen (het recht verbonden aan het zorgen voor zichzelf en het gezin) dan wel het algemeen belang (met betrekking tot de goederen die “door de Schepper” voor de gehele mensheid zijn bestemd).
* Over de bevoegdheid van de overheid inzake het particulier eigendom: in het kader van het privé-eigendom moet dus rekening gewonden met het eigen en het algemeen belang. Het is de staat die bevoegd is om in te grijpen om dit algemeen belang te garanderen alsook om te omschrijven wat de verplichtingen zijn t.a.v. het algemeen belang. De staat mag echter niet willekeurig te werk gaan en zijn bevoegdheid wordt beperkt door de natuurlijke rechten op privé-eigendom.

Verlossing uit het proletariaat

De katholieke sociale gedachte heeft in de slagzin ‘verlossing uit het proletariaat’ duidelijk weten te maken dat het haar niet ontbreekt aan menselijke bewogenheid en sociaal pathos. Na 1891 veranderde er veel, zowel in de structuur van de westerse maatschappij als in de positie van het proletariaat. Deze ontwikkeling werkte door in de katholieke leer.In de tijd dat Quadragesimo Anno verscheen (1931), werd de situatie van het proletariaat door het volgende gekenmerkt:

à Objectieve kenmerken:
* De bezitsloosheid en het geringe inkomen waardoor de arbeider gedwongen werd om op de arbeidsmarkt per contract zijn arbeidskracht te verkopen, wat hem in een situatie van aanhoudende dreiging van bestaansonzekerheid dwingt.
* De afhankelijkheid van de arbeider als gevolg van de bezitsloosheid en de positie op de arbeidsmarkt, zowel met betrekking tot aanneming en ontslag alsook binnen het bedrijf in verband met arbeidsdeling, mechanisatie en rationalisatie.

Quadragesimo Anno ziet een aantal mogelijke oplossingen voor deze problemen:
* Bestaanszekerheid door aandeel in het bezit. De arbeider moet een eigen huis, een spaarbankboekje en een aandeel in de bedrijfswinst met op termijn aandeelhoudersrechten hebben, om zijn gezin te kunnen onderhouden en zijn kinderen iets te kunnen nalaten.
* Bestrijding van de armoede door werkloosheid via verschaffen van werkgelegenheid.
* Ontwikkeling van het arbeidsrecht om zekerheid te verschaffen met een arbeidscontract (op collectieve basis).
* Medezeggenschap in de bedrijven (dit als praktische eis en principiële beschouwingswijze: arbeid niet als doel maar als middel in de eeuwige bestemming).
* Uitbouw van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.

à Subjectieve kenmerken:
* Het proletarische ressentiment: wrok tegenover zijn maatschappelijke situatie van afhankelijkheid, bestaansonzekerheid en onmondigheid, tegenover het als minderwaardig beschouwd worden alsook tegenover het als nummer behandeld worden.
* Het bewustzijn van de arbeiders: de wrok omgezet in een strijdbare wil om de eigen situatie en de maatschappij waar zij een gevolg van was te veranderen (de christelijke sociale leer moet deze strijdbaarheid leiding geven).

Hier ziet het Quadragesimo Anno de oplossing in sociaal-pedagogische en culturele arbeid: de arbeider moet deel krijgen aan de cultuur.

N.b. het uitgangspunt dat geldt voor alle sociale, politieke en culturele problemen is vanuit godsdienstig gezichtspunt: de mens is een schepsel Gods, dus tot persoonlijk leven geschapen. Zijn bestemming ligt in de bovennatuur (de hemelse zaligheid) en heel het aardse natuurlijke leven wordt geleid door die bovennatuur.

Het solidarisme heeft in het kader van de katholieke sociale leer een metafysisch-religieuze oorsprong en achtergrond. In dit kader wordt gesproken van een solidaristische wereldbeschouwing, in die zin dat het niet zozeer op subjectieve gevoelens berust, maar een objectief stelsel wil zijn dat niet alleen voor katholieke maar voor alle mensen met gezond verstand aanvaardbaar wordt geacht. In de encyclieken wordt niet zozeer over solidarisme gesproken, maar wel over de verhouding tussen kapitaal en arbeid.

Volgens paus Leo XIII (Rerum Novarum) komt de rijkdom der staten uit niets anders voort dan uit de werkzaamheid der arbeiders. De voorwaarden voor alle goederenproduktie zijn de natuur met haar schatten en het natuurrecht van het privé-eigendom. Hieruit zou kunnen volgen dat arbeidsloos inkomen (rentenieren) moreel veroordeeld moet worden, maar dit vindt de paus niet. Integendeel, de arbeidsprestatie van de een en het kapitaal van de ander moeten samenwerken. Deze samenwerking moet onder de norm der sociale rechtvaardigheid verlopen, en niet alleen tussen individuen plaatsvinden maar vooral tussen sociale groepen. Dit houdt dus niet zozeer een afwijzing van het kapitalistische stelsel in, maar wel een afwijzing van zijn uitwassen. Uit het aansporen tot samenwerking tussen kapitaal en arbeid volgt ook een expliciete afwijzing van de klassenstrijd.

De verhouding solidarisme – corporatisme

De ervaring heeft geleerd dat zowel voor- als tegenstanders nood hebben aan enige klaarheid omtrent de verhouding solidarisme – corporatisme. Het corporatisme is een bijzondere vorm van het subsidiarisme, maar het is er niet de enige vorm van. Solidarisme veronderstelt geenszins dus automatisch ook corporatisme. Men kan het subsidiariteitsbeginsel ook onder andere vormen ten uitvoer brengen. Zie hierover: Georg Wildmann, ‘Personalismus, Solidarismus und Gesellschaft’, p.127 alsook Anton Rauscher, ‘Subsidiaritätsprinzip und berufsständische Ordnung’, p.139 Quadragessimo Anno sprak zich uitdrukkelijk uit pro corporatisme. Ook Pesch maakte die verbinding, maar dat is zeker niet noodzakelijk om van solidarisme te kunnen spreken.

Corporatieve ordening

Quadragesimo Anno stelt dat het principe van corporatieve ordening moet worden uitgewerkt in een maatschappelijke organisatie die de klassenstrijd uitschakelt. De corporaties worden bedoeld als bedrijfs- en beroepsgroepen, waarbij mensen niet ingedeeld worden volgens de plaats die zij op de arbeidsmarkt innemen, maar volgens de verschillende functies die ze verrichten. Een corporatie is een gemeenschap: een organisatie op basis van onderlinge verbondenheid of gemeenschapsgevoel en de leden behoren het belang van de gehele bedrijfstak voor ogen te houden. (Aanvankelijk was er onder de katholieken een vrij sterke stroming die deze corporatieve ordening niet alleen op het economisch leven maar ook op het politieke leven wou toepassen.)

Daarnaast hangt de katholieke kerk ook het beginsel der subsidiariteit aan: datgene wat door lagere gemeenschappen van ondergeschikte rang kan worden verricht moet aan hun worden toegekend; het staatsgezag moet datgene op zich nemen wat deze kleineren niet kunnen en de staat waakt in het algemeen belang voor ontoelaatbare grensoverschrijding van de lagere gemeenschappen.

In Mater et Magistra wordt ook aandacht geschonken aan de socialisering van het privé-eigendom: privé-eigendom als aspect van persoonlijke ontplooiing maar ook als aspect van een goed geordende samenleving. Daarnaast moet er in het kader van het eisen van een rechtvaardig loon aandacht worden geschonken aan betaling naar behoefte en prestatie maar ook aan de nationale economie. Nieuw in deze encycliek is vooral dat er wordt ingegaan op vraagstukken m.b.t. de verhouding tussen productiesectoren (denk aan het afnemend belang van de landbouw) en de problemen van de ontwikkelingslanden. In deze encycliek wordt ook staatstussenkomst met sociale en economische zaken verdedigd alsook wordt er met nadruk gepleit voor een samenwerking op velerlei gebied tussen katholieken en niet-katholieken.

Eigendom

De solidaristische visie op eigendom vindt haar oorsprong in de visie op de totale mens en het natuurrecht. Ook hier geldt dat de mens als levenstaak heeft zichzelf te verwezenlijken in een bestaan dat gericht is op de noden van anderen. Het solidarisme verdedigt dan ook zeer duidelijk het recht op private eigendom voor zowel verbruiksgoederen als productiegoederen. Dit recht op privaat bezit stamt uit het natuurrecht. Elke mens is gerechtigd om aardse goederen in volle persoonlijke eigendom te verwerven. Welke concrete vormen dit eigendomsrecht in de praktijk aanneemt, is van secundair belang. Van wezenlijk belang is, dat het persoonlijk recht om eigendom te verwerven en te behouden onaantastbaar is. Het eigendomsrecht bevat naast het recht op verbruiksgoederen dus ook het recht om productiegoederen in eigen bezit te hebben. Dit draagt bij aan de waarborg van recht op bestaanszekerheid alsook het recht op arbeid.

Recht op private eigendom is evenwel geen absoluut of onbelast recht. Vanuit solidaristisch oogpunt bestaat er immers geen absoluut en plichten-vrij eigendomsrecht. Bezit is nooit en nergens het hoogste doel van de mens. Niet enkel is eigendom geen doel op zichzelf, het mag ook geen middel zijn tot uitsluitend persoonlijke voldoening. Heinrich Pesch verwoordde private eigendom als volgt: “(…)in wezen een middel om op geordende wijze en in dienst van het individueel, het familiaal en het nationaal welzijn, het bestaan van de mensen veilig te stellen.” Dit stelt dus grenzen aan het verwerven en gebruiken van eigendom. Rechten en plichten maken hier een onscheidbaar geheel. De solidariteitsgedachte leert dat niemand eigendom uitsluitend voor zichzelf kan hebben, vooral niet wanneer hij over meer beschikt dan strikt gesproken noodzakelijk is voor hemzelf en de zijnen. Zoals iedereen tot plicht heeft zichzelf en zijn talenten ten dienste van anderen te stellen, zo ook rust op iedereen de sociale plicht om zijn bezit zoveel mogelijk als gemeenschapsgoed te beschouwen. Zodoende zal bezit niet verworden tot macht over anderen, maar strekken tot hulp en bijstand, tot aanvulling van wat anderen niet hebben. Eigendom is dienst! Dienst aan elke mens afzonderlijk, dienst aan de gemeenschap in haar geheel.

De bedrijfsgemeenschap

Werknemers staan ongeveer de helft van hun bewust-beleefde uren af aan hun werkgever. De avonduren, weekends (of vervangdagen) hebben ze voor zichzelf. Voor de rest zijn ze werknemer waarbij hij/zij in afhankelijkheid leeft van derden. Uiteraard beschermd door allerlei wetten en reglementen, maar nog steeds in afhankelijkheid. Werkgevers kopen tegen een bepaald bedrag per uur / maand de lichamelijke en/of intellectuele bekwaamheden van hun personeel. Het arbeidscontract is dan ook in wezen een koopcontract. De mens staat NIET in het contract, aan de ene kant staat de koper en aan de andere kant de dagloner, poetsvrouw, leraar, ingenieur, metselaar, chauffeur,… Dit soort arbeidscontract wordt vanuit een solidaristische opvatting over de mens als persoon onvoorwaardelijk verworpen!

De beginselen waarop hedendaagse arbeidscontracten steunen, stammen uit het verleden, uit de vorige eeuw. Het verkeerde eraan is dat men menselijke arbeid rangschikt onder de louter economische objecten die bijgevolg onderwerp kunnen zijn van louter koop- of huurcontracten. Dergelijke contracten bestaan uit een partij die het kapitaal aanbrengt en een andere partij die handen- en/of geestesarbeid aanbrengt. Het tot stand komen van deze transacties zijn gebaseerd op vraag en aanbod, de kopende partij tracht dan ook de laagst mogelijke prijs te bekomen waartegen het goed op de markt te verkrijgen is. De werkgever wordt steeds beschouwd als de koper of huurder en hij bepaalt dus wat hij wil hebben en geven. De partijen zijn in realiteit dus niet gelijk. Voorts wordt die ongelijkheid nog versterkt door het economisch overwicht van de werkgever. Doorheen de decennia in de 20ste eeuw werd voor de werknemers heel wat ten gunste gewijzigd, maar de grondhouding is nog steeds dezelfde zoals eerder geschetst. En net die grondhouding is vanuit solidaristische oogpunt verwerpelijk. Hierin is het solidarisme zondermeer revolutionair.

Er dient te worden uitgegaan van de volledige mens, de unieke vervlechting van geest en stof, van ik-gerichtheid en wij-gerichtheid. “Zijn” en “handelen” zijn in elke menselijke activiteit onafscheidelijk! Menselijke arbeid is nooit los te maken van de menselijke persoon en blijft daarom steeds delen in de waardigheid die aan de menselijke persoon eigen is. Menselijke arbeid kan nooit koopwaar zijn omdat hij als onafscheidelijk verbonden met de menselijke persoon steeds van hogere orde blijft! Het arbeidscontract dient dan ook een contract te zijn met een heel eigen karakter, op menselijk niveau en niet louter uit de economische sfeer. Het resultaat van deze moet het samengaan en samenwerken zijn van gelijkwaardige partners in het bedrijf, dat zodoende een werkelijke “bedrijfsgemeenschap” zal kunnen zijn. De solidaristische bedrijfsgemeenschap is onverenigbaar met de “dienstverhuring” van werknemer tegenover werkgever. Deze dienstverhuring belet immers dat een bedrijf wordt wat het zou moeten zijn: een menselijke gemeenschap waarin de arbeid bijdraagt én tot de verrijking van iedere persoonlijkheid én tot de bloei van de hele onderneming als onderdeel van de volksnationale economie. Dit betekent geenszins dat iedereen in een onderneming elkaars gelijken zouden zijn, het is en blijft een organisatie en dus is een hiërarchische structuur nodig om efficiënt te kunnen werken.

De bestaande ondernemingsstructuur wordt niet enkel verworpen omwille van het solidaristisch mensbeeld maar ook vanwege de solidaristische visie op eigendom. Eigendom is zoals eerder gesteld geen absoluut en onbelast recht. Niemand kan eigendom uitsluitend voor zichzelf hebben. Wat men is, is men immers ook voor de anderen. Wat men kan, kan men ook voor de anderen. Wat men heeft, heeft men ook voor de anderen. Op iedereen rust de sociale plicht zijn bezit, waar mogelijk, als gemeenschapsgoed te aanzien. Deze plicht geldt ook voor de eigenaars van de ondernemingen. Zij moeten hun eigendommen zodanig aanwenden dat dat de algemene welvaart van de volksgemeenschap, én bovendien hun eigendommen zodanig beheren dat de persoonlijkheid van de werknemers er tot ontplooiing in kan komen. En dat kan enkel als arbeid en kapitaal beschouwd worden als de gezamenlijke inbreng in iets –het bedrijf- dat dus ook gezamenlijk dient beheerd en uitgebouwd te worden! Eigendom en kapitaal-bezit is geen rechtvaardigingsgrond voor macht over anderen, er is geen enkele grond aanwezig om te stellen dat kapitaal macht zou geven over wie slechts z’n arbeid inbrengt. Rijkdom verwerven op basis van andermans inspanningen heeft nooit een rechtvaardigingsgrond. Deze visie brent evenwel op geen enkel moment in het gedrang dat een rechtvaardige vergoeding voor genomen risico’s nodig is.

Economische planning: een noodzaak!

We leven in een vanuit industrieel en commercieel oogpunt hoogontwikkelde maatschappij. De materiële kanten van onze welvaart overwoekeren de geestelijke inhoud ervan. De materiële welvaart is uitgegroeid tot een alles overheersende woekerplant die al het overige, al het geestelijke en menselijke dreigt te verstikken. De voorrang van het materiële wordt versterkt door de macht van kapitaal en industrie op de ontwikkeling van onze stoffelijke welvaart en zelfs de samenstelling van ons cultuurpatroon. De hedendaagse overheid richt haar beleid in de liberale maatschappij dan ook op de financiële noden van het grootkapitaal en houdt slechts in bijkomende en beperkte mate rekening met sociale en culturele waarden. Dit is in absolute tegenspraak met de solidaristische visie die een voorrang wil zien van het geestelijke en het menselijke op het stoffelijke en het bijkomstige. De wildgroei van de roofdierkapitalistische economie buiten de controle van de overheid moet dan ook vervangen worden door een gepland economisch beleid als onderdeel van het algemeen politiek beleid van de gemeenschap in de haar toegeëigende organen.

De vraag is dan: welke planeconomie willen we? We verwerpen de kapitalistische uitbuitingseconomie maar evenzeer de centraal-geleide planeconomie naar marxistisch model. De planning moet aan een aantal voorwaarden voldoen:

1. Het plan moet imperatief zijn, d.w.z. bindend voor alle personen, ondernemingen, overheidsinstellingen,… die erbij betrokken zijn.
2. De vastgelegde opties en beleidskeuzes in het plan moeten het weten en willen weerspiegelen van minstens een meerderheid van alle betrokkenen. De besluitvorming moet gebeuren via inspraak en raadpleging van iedereen die nadien betrokken is bij de uitvoering van de genomen beslissingen of er de gevolgen van zal ondergaan.
3. De keuzes en opties in het plan mogen niet in tegenspraak zijn met andere, meer fundamentele beginselen van het solidarisme en de gemeenschapsopbouw: geen bedreiging van de privé-eigendom, eerbiediging van het subsidiariteitsbeginsel.
4. Een planning moet steeds het algemeen belang dienen. Meer welvaart vandaag en morgen voor iedereen. De overheid moet het evenwicht tussen de pressie- en belangengroepen garanderen.

In dezelfde geest moeten we benadrukken dat het aan de gemeenschap toekomt om de elementaire nutsvoorzieningen te verschaffen aan de bevolking. Het kan geenszins de bedoeling zijn om private winst na te streven op de gas- en electricteitsvoorziening, op de drinkwaterverdeling,… Nationalisatie van deze bedrijven dringt zich dan ook op. De staat moet hier via een verstandig beleid een financiële break-even situatie nastreven waarbij de dienstlevering aan de bevolking steeds op de eerste plaats komt. Het is ondertussen voldoende gebleken dat liberalisering en “ont-staatsen” van de nutssectoren geenszins leidt tot betere en goedkopere dienstverlening, wel integendeel.

Leon Bourgeois

“(...) la notion d’un devoir à observer par tout homme vis-à-vis de ses semblables”.

Eén van de belangrijkste theoretici van het solidarisme was ongetwijfeld de Franse politicus, vrijmetselaar en nobelprijswinnaar Leon Bourgeois. In 1896 publiceerde hij een reeks artikels in ‘La Nouvelle Revue’ die hij nadien bundelde in zijn werk ‘La Solidarité’. Hij volmaakte dit werk in 1902-1903 met ‘Esquisse d’une philosophie de la solidarité’ en ‘Applications sociales de la solidarité’ (een oeuvre van debatverslagen aan de School voor Hogere Sociale Studies). Deze drie werken vormen de basis van zijn visie op solidarisme. Bourgeois ging ervan uit dat er onvermijdelijke en noodzakelijke solidariteiten bestaan als gevolg van de arbeidsdeling, erfelijkheid, geschiedenis, wat ertoe leidt dat iedereen afhankelijk is van anderen zowel in het verleden als in het heden en meer in het algemeen van de maatschappij die ze vormen. Hij zei daarover: "L’homme ne devient pas seulement au cours de sa vie débiteur de ses contemporains ; dès sa naissance, il est un obligé. L’homme naît débiteur de l’association humaine." Dit idee van de “sociale schuld” maakte de hoeksteen uit van zijn solidarisme. Bijgevolg moesten op sociaal vlak allerlei initiatieven dit idee van de “sociale schuld” weerspiegelen, oa via gratis onderwijs in alle graden en niveaus omdat kennis een collectief geod is waar iedereen toegang tot verdient, voorts een bestaansminimum voor iedereen en een bescherming tegen risisco’s in het leven op basis van werderkerigheid. Voor Bourgeois werd dit alles in een gelaïciseerde moraal geplaatst die de vrijheid voor alle personen moest garanderen die de nationale gemeenschap vormden.

Het denken van Bourgeois, en dus ook zijn visie op solidarisme, was uitdrukkelijk rationalistisch, positivistisch, wetenschappelijk getint en kadert eveneens in de rijke Franse socialistische traditie waar het marxisme niet steeds zondermeer aanvaard werd. Leon Bourgeois schreef : "Le bonheur, le mieux-être ne seront pas réalisés par les lois mais par la science, c'est d'elle qu'il faut attendre et espérer l'accroissement du bonheur ; C'est elle la grande révolutionnaire dont la marche est si ardue et si rapide que l'utopie d'aujourd'hui sera la réalité de demain." Voor hem was de sociale kwestie een mogelijk onderwerp voor wetenschap, zonder er het denken en de Wil van een persoon te willen ontkennen of onderschatten. Bourgeois vond het individualisme voorbijgestreefd en nefast. Tegenover de leer van Rousseau (contrat social) stelt Bourgeois een organische visie, de “achteraf gesloten overeenkomst” tussen de mensen, daar waar ze spontaan met elkaar in relatie treden of samenwerken, zonder dat vooraf de “voorwaarden” werden overeengekomen. Die “voorwaarden” zijn immers in cultuur en gebruiken impliciet aanwezige afspraken.

Ondanks de biologische structuur van de maatschappij, speelt de Wil een fundamentele en essentiële rol. Zo ontstaat er een wisselwerking tussen de mens en zijn milieu waarbij de ene de andere limiteert. Bourgeois verklaart: "j'ai dit et répété assez souvent que je ne prétends point niveler les conditions. Je me borne à réclamer la suppression de l'inégalité et de l'injustice d'autant qu'elles sont l'œuvre des hommes eux-mêmes. Les inégalités fatales de la nature suffiront toujours à rendre impossible le nivellement que certains redoutent" (Essai p.92). In een ander werk stelt hij: "Il est vrai de dire que les lois morales qui s'imposent à l'individu ne peuvent être recherchées en dehors des conditions générales de la vie en société. Elles ne peuvent se découvrir par l'étude de la personne humaine considérée dans son isolement physique, mais dans la réalité de ses rapports avec son milieu, son temps, la race d'où elle sort et la postérité qui sortira d'elle..”. (Solidarité p.83). De opdracht van de mens en zijn Wil ligt hierin, bij te sturen wat bestaat. "Le propre de l'homme, c'est non pas de se révolter contre les lois de la nature mais de s'en servir, de les plier à son usage, de choisir parmi les moyens ceux qui le mèneront à ces fins. Il asservit les lois, la nature et par-là conquiert sa propre liberté... " schreef Bourgeois (Essai p. 10). Kortom, de kennis van het determinisme is het fundament van de persoonlijke vrijheid en zijn handelingsmogelijkheden. Vrijheid betekent: worden wat je bent. Op sociaal vlak betekent dit: onrechtvaardigheid wegwerken.

Voor Bourgeois was de solidariteit (in z’n solidaristische betekenis) enerzijds een fundering van een sociale filosofie en anderzijds een visie en strategie op zowel nationaal als internationaal vlak. Solidariteit karakteriseerde volgens hem als feit het menselijke leven. Aan de basis daarvan ligt een organische visie op het leven: het levende wezen is bepaald door de solidariteit van biologische functies die verschillende delen van één lichaam aan elkaar linkt. Dit is een idee die teruggaat tot de Oudheid. Het evenwicht dat een permanent en levend wezen bereikt komt er door de vereniging van alle delen en functies in één gemeenschappelijke inspanning, het is deze vereniging die de succesvoorwaarde vormt in de strijd om leven en bestaan (Essai p.3). Dit fenomeen wordt op het sociale leven toegepast, waarbij solidariteit bestaat in tijd en ruimte. De arbeidsverdeling en de coördinatie van arbeidsinspanningen zijn uitingen van die solidariteit via diensten die men aan elkaar verleent in eenzelfde tijdperk alsook tussen verschillende tijdperken. Bourgeois schrijft daarover: "Celui qui a inventé la charrue, laboure invisible à côté du laboureur ... " L'objet de la science sociale est précisément de constater cette solidarité entre les générations (Essai p. 7).

Slotbeschouwing

Zowel de pauselijke encyclieken als de visie van Leon Bourgeois kunnen in de 21ste eeuw niet meer als basis dienen voor een volledig uitgewerkt en praktisch toepasbaar solidarisme. Het zijn hoogstens waardevolle historische feiten. Enkele kenmerken kunnen behouden blijven en zullen altijd de kern van het solidarisme blijven uitmaken, maar het solidarisme van Bourgeois heeft bijvoorbeeld haar eigen meester nauwelijks of niet overleefd. Uit het komen en gaan van de verschillende soorten en invullingen van het solidarisme doorheen de tijden, alsook dat het nog nooit in de praktijk werd gebracht, hebben sommigen (niet in het minst tegenstanders van liberale en marxistische signatuur) verkeerdelijk de conclusie getrokken dat solidarisme niet meer kan bestaan. Tijdens het interbellum was het solidarisme ontegensprekelijk christelijk geïnspireerd. Dit neemt niet weg dat het solidarisme voor zowel gelovigen als ongelovigen, zowel voor christenen, heidenen als atheïsten een stelsel en een visie kan betekenen waarin men zich kan thuisvoelen. Solidarisme kan ook op niet-religieuze gronden berusten. Het was geenszins de bedoeling om de lezer een kant-en-klare doctrine of een afgerond denkkader aan te bieden. Het solidarisme past immers niet in de modernistische ideologieën met hun gesloten systemen en dogma’s. Veeleer gaat het om de schets van een levenshouding, waarbij een historische achtergrond wordt geboden alsook een aantal principes uit het solidarisme die ontegensprekelijk er kerngedachten in vormen. De vaagheid omtrent solidarisme zorgt er spijtiggenoeg voor dat sommigen die zich solidarist noemen zelfs deze kerngedachten overboord gooien, wat nooit de bedoeling kan zijn voor wie het solidarisme écht genegen is.

Otto Ruwaerd

Bronnen:

(aut. onbekend), Dietsland-Europa aug. 1975, pp.22-25 (biografie Pesch)
Bourgeois, L., ’Essai d'une philosophie de la solidarité’. Uitg. Alcan, Paris, 1902
Cobbaut, W., “De onderneming: een werkgemeenschap”. In: Dietsland-Europa , juli 1973, pp.18-21
Cobbaut, W., ‘Het solidaristische alternatief’. Uitgave van de werkgemeenschap Alternatief VZW, 1978
Cobbaut, W., ‘Werkgevers en werknemers – Verouderde begrippen’. In: Dietsland-Europa , juni 1973, pp.17-19
De Bruyne, A., ‘Joris Van Severen - Droom en daad’. Uitg. Oranje, Zulte, 1965
Delvo, E., ‘Democratie in stormtij. Democratisch socialisme in de jaren dertig’, Uitg. De Nederlandse Boekhandel, Kapellen, 1983
Delvo, E., ‘Sociale collaboratie – Pleidooi voor een volksnationale sociale politiek’, Uitg. De Nederlandse Boekhandel, Antwerpen – Amsterdam, 1975
Lambert, P., De coöperatieve doctrine. 1971
Rauscher, A., ‘Subsidiaritätsprinzip und berufsständische Ordnung in “Quadragesimo Anno”’, Aschendorffsche Verlangsbuchhandlung, Münster i. Westfalen, 1958
Utz, A. F., ‘Zwischen Neoliberalismus und Neomarxismus – Die Philosophie des dritten Weges’. Uitg. P. Hanstein , Köln, 1975
Van Gestel, C., ‘Kerk en sociale orde’, Leuven 1956, editie 2
Wildmann, G., ‘Personalismus, Solidarismus und Gesellschaft. Der ethische und ontologische Grundcharakter der Gesellschaftslehre der Kirche.’ Uitg. Herder, Wien, 1961